و مكان فراهم نبود ولى چون خانواده‌ئى نجيب و محترم بود اخلاق ناپسندى هم كه موجب اكتسابات نامناسب باشد ديده نميشد . و اما تربيت در خارج تربيت خارجى بيشتر ميبايد در مكتبخانها بوده باشد مكتبخانه اول ما كه زنانه بود بخاطر نميآورم چه اثرات تربيتى در وجود من كرده باشد و اما مكتبخانه دوم يعنى خانه ملا عباس . ملا عباس دو زن دارد زن پيرى كه از او چند پسر و دختر داشت بىآنكه هيچگونه تعلق خاطر به آنها داشته باشد و زن جوانى با دو سه فرزند كه تعلق خاطر بسيار به آنها داشت . اين دو زن و اين اولاد همه در يك خانه زندگى ميكردند ميان زن پير و جوان همه روزه كشمكش و نزاع بود به اين ترتيب كه تا معلم در خانه بود آنها آرام بودند زن پير مشغول خدمت و زن جوان با معلم ميزيست چون معلم از خانه بيرون ميرفت فورا زن پير شروع ميكرد بفرياد زدن و بدگوئى از زن جوان نمودن او هم نظر به اطمينانى كه از محبت شوهر نسبت به خود داشت از جواب دادن به او عاجز نميماند در اين حال وضع اولاد بىسواد بىتربيت اين دو زن معلوم است چه خواهد بود هريك از اين دو زن در همه‌چيز ميخواهند اولاد خود را مقدم بدارند و بفرزندان ديگرى بديدهء حقارت نظر نمايند . اولاد زن جوان علاوه بر رقابت مادر بواسطه زيادتى محبتى كه از پدر نسبت به خود مشاهده ميكنند مغرور شده ميخواهند بر خواهر و برادرانى كه از آنها بزرگتر هستند برترى بجويند آنها هم تمكين نميكنند . خلاصه اوضاع غريبى در اين خانواده جارى بود كمتر روز بلكه كمتر ساعت بود كه ببهانه‌ئى ميان دو زن و ميان اولاد اين و آن گفتگو و زشتگوئى نباشد گاهى رشتهء سخن به طول ميكشيد تا معلم وارد شده بكلمات سخت ملامت‌آميز آنها را آرام مينمود پس از آنكه از اين معلمخانه يا خانه رسوائى خلاص شديم همقدرانيكه گاهى با آنها معاشرت داشتيم اولاد خويشاوندان پدرى و مادرى و اولاد همسايگان بودند . بديهى است اطفال خود روى مدرسه نديده تربيت نيافته داراى چه حدود از